Η Γκαρντάια και η Σιμόν ντε Μποβουάρ, Αλγερία

Ένας φιλόσοφος τείνει να βλέπει πάντα τα πράγματα αλλιώς. Για παράδειγμα μία πόλη είναι κατασκευή ή έργο τέχνης; Θα πείτε εξαρτάται… και έχετε δίκιο. Όμως η λευκή, κόκκινη και ροζ Γκαρντάια, αυτή η αλγερινή πόλη που είναι χτισμένη πάνω στη Σαχάρα, στην ημιερημική κοιλάδα του Μ’Ζαμπ μάλλον είναι περισσότερο έργο τέχνης παρά κατασκευή… κι ας χτίστηκε πριν από 1000 χρόνια με σκοπό αποκλειστικό την προστασία των κατοίκων της από την έρημο, τη φωτιά και τους επιδρομείς…
Το 1963, η γαλλίδα υπαρξίστρια Σιμόν ντε Μποβουάρ, στον τρίτο τόμο της αυτοβιογραφίας της στον οποίο μεταξύ άλλων καταγράφει την ερωτική και φιλοσοφική σχέση της με τον Ζαν Πολ Σαρτρ, αναφέρεται στην Γκαρντάια ως εξής: «είναι ένα κυβιστικός πίνακας ζωγραφικής, πανέμορφα κατασκευασμένος». Τι είναι λοιπόν αυτή η περίφημη Γκαρντάια; Και γιατί έχει χαρακτηριστεί ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς και αρχιτεκτονικό πρότυπο πόλης ακόμη και για τη σύγχρονη εποχή;
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Η Γκαρντάια είναι η κεντρική πόλη μίας πεντάπολης η οποία χτίστηκε τον 10ο αιώνα από Ιβάδες Μουσουλμάνους. Αποτελεί ουσιαστικά την κεντρική πολίχνη-ακρόπολη της πεντάπολης – οι άλλες τέσσερεις απλώνονται γύρω της σε ισάριθμους λόφους. Ονομάζονται και Πέντε Ακροπόλεις. Κάθε πολίχνη-ακρόπολη περιλαμβάνει από μία κορυφή λόφου, μία πλαγιά, μία εσοχή, μία ράχη και μία όαση. Άγνωστο γιατί αυτοί οι πέντε οικισμοί χτίστηκαν χωριστά και όχι σαν μία ενιαία πόλη. Πιθανότατα αυτό να αποφασίστηκε για λόγους προστασίας. Οι ιδρυτές και κατασκευαστές αυτού του οικιστικού συνόλου έχτισαν τις πολίχνες όταν το 909 μ.Χ. κάηκε ολοσχερώς η πρωτεύουσά τους, η Ταχέρτ, η οποία εντοπίζεται στο σημερινό Μαγκρέμπ.  
Επέλεξαν λοιπόν οι Ιβάδες την Κοιλάδα του Μ’Ζαμπ για να ξαναρχίσουν κάπως τη ζωή τους. ‘Εχτισαν τους πέντε οικισμούς πάνω σε πέντε κορυφές της κοιλάδας σχηματίζοντας ένα νοητό γαϊτανάκι και επιπλέον έχτισαν την κάθε μία ακρόπολη σε κυκλικό σχήμα. Στο κέντρο δεσπόζει ο μιναρές, ο οποίος λειτουργεί επίσης ως παρατηρητήριο, οπλοστάσιο και σιταποθήκη. Γύρω από τον κάθε μιναρέ, σχηματίζουν ομόκεντρους κύκλους τα σπίτια. Το κάθε σπίτι, λευκό, κόκκινο ή ροζ, στεγάζει από μία οικογένεια. Είναι χτισμένο από άμμο, γύψο και πηλό και είναι απολύτως αυτόνομο σε σχέση με το διπλανό του. Οι εξωτερικοί τοίχοι είναι ιδιαίτερα ψηλοί, σαν μικρά τείχη, σαν το κάθε σπίτι να είναι ένα μικρό φρούριο, με βεράντες και στοές. Οι κύκλοι των σπιτιών συνεχίζονται διαδοχικά και πάντα ομόκεντροι μέχρι που φτάνουμε στα εξωτερικά τείχη της κάθε πολίχνης. Όποτε γινόταν κάποια επιδρομή από τους Βερβερίνους της Σαχάρας, οι κάτοικοι οχυρώνονταν μέσα στο τζαμί-οπλοστάσιο-σιταποθήκη. Και κάθε καλοκαίρι, ή εν πάσει περιπτώσει τους μήνες που ο ήλιος άναβε τους οικισμούς και η ζέστη ήταν αφόρητη, μετακόμιζαν στα ισάριθμα αλσύλια φοινίκων που βρίσκονται στα περίχωρα μαζί με τα νεκροταφεία.
Όσον αφορά τη διαβίωση των κατοίκων, αυτή στηριζόταν ανέκαθεν στο εμπόριο. Και η Γκαρντάια είχε την πρωτοκαθεδρία – την οποία διατηρεί ακόμη. Αποτελεί σημαντικό κέντρο παραγωγής χουρμάδων, με περίπου 60.000 φοίνικες. Το ξύλο των φοινίκων που έχουν πέσει χρησιμοποιείται για την κατασκευή στεγών. Τα υγιή δέντρα όμως δεν κόβονται καθώς θεωρούνται ζωντανά όντα που στηρίζουν τους κατοίκους. Μια άλλη σημαντική πηγή εσόδων είναι εδώ και αιώνες η κατασκευή κεραμικών, χαλιών και υφασμάτων. Μάλιστα τα χαλιά της Γκαρντάια είναι ξακουστά και κάθε Μάρτιο διοργανώνεται ειδική εθνική γιορτή-παζάρι.
Σήμερα η Γκαρντάϊα, η Μελίκα, η Μπενί Ισγκουέν, η Μπου Νούρα και η Ελ Ατέφ αποτελούν πόλο έλξης των επισκεπτών στην Αλγερία. Όχι μόνο ως αξιοθέατα μίας γνήσιας μεσαιωνικής αρχιτεκτονικής, αλλά και ως αντικείμενο μελέτης για το πώς θα μπορούσε να γίνει η ζωή μας καλύτερη μέσα στις σύγχρονες απρόσωπες πόλεις.


Την εμπειρία αυτή θα τη ζήσετε με το Versus

Δείτε και άλλες εμπειρίες