Η Ορεινή Αρκαδία είναι ένας τόπος που κουβαλά μέσα του το απόσταγμα της ελληνικής ψυχής. Είναι η καρδιά της Πελοποννήσου και, κατά κάποιον τρόπο, η καρδιά της ίδιας της Ελλάδας — γη τραχιά αλλά γόνιμη, σκληρή αλλά ποιητική. Από την αρχαιότητα έως σήμερα, η Αρκαδία αποτέλεσε σύμβολο αγνότητας, ελευθερίας και πνευματικότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία το όνομά της έγινε συνώνυμο ενός ειδυλλιακού κόσμου: «Et in Arcadia ego», “Κι εγώ στην Αρκαδία”, δηλαδή στον τόπο της φυσικής και ψυχικής αρμονίας.
Οι ρίζες της Αρκαδίας χάνονται στα προϊστορικά χρόνια. Οι αρχαίοι Αρκάδες θεωρούνταν αυτόχθονες, από τους πρώτους Έλληνες που κατοίκησαν την Πελοπόννησο. Οι μύθοι μιλούν για τον Αρκάδα, γιο του Δία και της Καλλιστούς, που έδωσε το όνομά του στη γη αυτή. Ο γιος του, Λύκαιος, ίδρυσε το ιερό του Δία στο όρος Λύκαιον, τόπο πανάρχαιας λατρείας και μυσταγωγίας. Εκεί τελούνταν τα Λύκαια, αγώνες που αποτελούσαν πρόδρομο των Ολυμπιακών.
Με τα χρόνια, οι Αρκάδες παρέμειναν απομονωμένοι στα βουνά τους, ανεπηρέαστοι από τις επεκτατικές πολιτείες της Πελοποννήσου. Στην κλασική εποχή, ίδρυσαν το Κοινό των Αρκάδων με πρωτεύουσα τη Μεγαλόπολη, για να προστατευθούν από τη Σπάρτη. Αυτή η ένωση θεωρείται ένα από τα πρώτα δείγματα ελληνικής ομοσπονδίας.
Στους μεσαιωνικούς και νεότερους χρόνους, οι ορεινοί οικισμοί της Αρκαδίας άνθισαν γύρω από πηγές, ποτάμια και περάσματα. Η δυσπρόσιτη γεωγραφία τους εξασφάλισε σχετική ανεξαρτησία τόσο στην εποχή της Φραγκοκρατίας όσο και στην Τουρκοκρατία.
Οι Αρκάδες ανέπτυξαν μικρές κοινότητες με έντονο αίσθημα αλληλεγγύης, αυτοδιοίκησης και αυτάρκειας. Οι κάτοικοι ζούσαν από την κτηνοτροφία, την ξυλεία, τη μελισσοκομία και τη μεταλλοτεχνία, ενώ τα χωριά τους έγιναν ζωντανά εργαστήρια τέχνης και πολιτισμού.
Η Δημητσάνα ξεχώρισε ως κέντρο παιδείας και πνεύματος. Εκεί ιδρύθηκε η περίφημη Σχολή Δημητσάνας, από όπου προήλθαν Πατριάρχες, αρχιερείς και λόγιοι. Παράλληλα, στους Μπαρουτόμυλους της Δημητσάνας παρασκευαζόταν το μπαρούτι της Επανάστασης του 1821 — δεν είναι τυχαίο το παρατσούκλι της, «Μπαρουτοκαπνισμένη Δημητσάνα».
Η Στεμνίτσα, φωλιασμένη ανάμεσα στις χαράδρες του Λούσιου, έγινε γνωστή για την τέχνη της αργυροχρυσοχοΐας. Οι τεχνίτες της στόλιζαν εκκλησίες, αρχοντικά και φορεσιές, ενώ η φήμη τους ξεπέρασε τα όρια της Πελοποννήσου. Ακόμη και σήμερα λειτουργεί Σχολή Αργυροχρυσοχοΐας, διατηρώντας ζωντανή τη δεξιοτεχνία αιώνων.
Η Βυτίνα, γνωστή για τα έλατά της και την αρχοντική της ατμόσφαιρα, υπήρξε εμπορικό και κοινωνικό κέντρο. Ονομαζόταν «νύφη του Μαινάλου» και αποτέλεσε αγαπημένο θέρετρο για πολλούς εύπορους Αρκάδες. Η αρχιτεκτονική της με τα πετρόχτιστα αρχοντικά και τα λιθόστρωτα δρομάκια μαρτυρεί την παλιά της ευμάρεια.
Τα Λαγκάδια, «το χωριό των μαστόρων», υπήρξαν κοιτίδα της πέτρας. Οι περίφημοι Λαγκαδινοί μαστόροι έχτισαν γεφύρια, εκκλησίες και σπίτια σε όλη την Πελοπόννησο, από τον Μυστρά ως την Καλαμάτα. Η παράδοσή τους στην πέτρα ήταν τόσο βαθιά, που πέρασε ως οικογενειακό χάρισμα, μεταφερόμενο από γενιά σε γενιά.
Η Ανδρίτσαινα, πλούσια σε αρχοντικά και γραμμάτια, ανέδειξε ανθρώπους των γραμμάτων και φιλοξένησε Γάλλους περιηγητές και φιλέλληνες που κατέγραψαν τον αγώνα των Ελλήνων.
