Τα Μαστοροχώρια της Ηπείρου είναι ένας μοναδικός πολιτιστικός θησαυρός, φωλιασμένος στις πλαγιές του όρους Γράμμου, βορειοδυτικά της Κόνιτσας. Αποτελούνται από περίπου 15 χωριά, με πιο γνωστά την Πυρσόγιαννη, τη Βούρμπιανη, το Πληκάτι, την Κεφαλοβρυσιανή και τη Γοργοπόταμο. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι η ιστορική σύνδεση με την τέχνη της οικοδομικής, κυρίως με τη λιθοδομή, για την οποία φημίζονταν οι κάτοικοί τους — οι «μάστορες της πέτρας».
Από τον 17ο αιώνα και εξής, όταν η φτώχεια και η σκληρότητα του ηπειρωτικού τοπίου ανάγκασαν πολλούς κατοίκους να μεταναστεύσουν, αναπτύχθηκε ένα ολόκληρο κοινωνικό και επαγγελματικό σύστημα γύρω από την τέχνη του χτισίματος. Οι μαστόροι, οργανωμένοι σε "μπουλούκια", άφηναν τα χωριά τους κάθε άνοιξη και ταξίδευαν σε όλη την Ελλάδα, στα Βαλκάνια, ακόμα και στη Ρωσία, για να εργαστούν σε κατασκευές — γεφύρια, εκκλησίες, μοναστήρια, σχολεία και αρχοντικά.
Οι μπουλουξήδες (αρχιμάστορες) ηγούνταν αυτών των ομάδων, που λειτουργούσαν σχεδόν σαν μικρές κοινωνίες με αυστηρή πειθαρχία, εσωτερικούς κανόνες, αλλά και εκπληκτική αλληλεγγύη. Οι νεότεροι μάθαιναν την τέχνη δουλεύοντας δίπλα στους παλιότερους, σε ένα είδος άτυπης αλλά αποτελεσματικής μαθητείας.
Η φήμη των μαστόρων της Ηπείρου στηρίχτηκε στην ακρίβεια, την ανθεκτικότητα και την αισθητική των έργων τους. Τα γεφύρια τους, όπως της Κόνιτσας, της Πλάκας ή του Αρταίου, στέκουν ακόμη σαν μνημεία αρχιτεκτονικής σοφίας και λαϊκής τέχνης.
Κατά τον 20ό αιώνα, με τις κοινωνικοοικονομικές αλλαγές και τη σταδιακή αστικοποίηση, η παράδοση αυτή άρχισε να φθίνει. Ωστόσο, τα Μαστοροχώρια διατηρούν τη μνήμη ζωντανή: μέσα από τα πετρόχτιστα σπίτια, τα λαογραφικά μουσεία (όπως το Μουσείο Μαστορικής Τέχνης στην Πυρσόγιαννη), τις διηγήσεις των παλιών και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που τιμούν τους μαστόρους και την πολύτιμη κληρονομιά τους.
Εμπειρία: Να περπατήσεις πάνω στο μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι της Ευρώπης, το γεφύρι της Κόνιτσας με φόντο την εξωπραγματική θέα στο φαράγγι του Αώου!