Χιλιάδες τόνοι μαύρου βασάλτη μεταφέρθηκαν εδώ από την άλλη πλευρά του νησιού. Το πώς παραμένει ένα μυστήριο που η επιστήμη δυσκολεύεται να λύσει. Οι θρύλοι, πάντως, της Μικρονησίας μιλούν για μάγους που χρησιμοποίησαν ξόρκια για να κάνουν τις πέτρες να «πετάξουν» πάνω από τη ζούγκλα.
Περπατώντας ανάμεσα στα κανάλια της, νιώθεις το βάρος μιας αυτοκρατορίας που κατέρρευσε αφήνοντας πίσω της μόνο σιωπή και δοξασίες. Εδώ ήταν η έδρα της δυναστείας Saudeleur, ένας τόπος τελετουργιών, κατοικία ιερέων και ευγενών, οχυρωμένη από τα κύματα. Σήμερα, οι ρίζες των μαγγρόβιων δέντρων αγκαλιάζουν τα πέτρινα τείχη και το νερό της παλίρροιας κυλά εκεί που κάποτε υπήρχαν παλάτια.
Το Ναν Μαντόλ δεν είναι ένα νεκρό μνημείο. Όταν ο ήλιος πέφτει και οι σκιές των βασαλτικών στηλών μακραίνουν πάνω στο νερό, καταλαβαίνεις γιατί οι άνθρωποι του Πονπέι αποφεύγουν να μένουν εδώ μετά το σκοτάδι. Είναι μια πόλη που αρνείται να αποκαλύψει τα μυστικά της, θυμίζοντάς μας πως κάποτε, στη μέση του απέραντου γαλάζιου, υπήρξε ένας πολιτισμός που δάμασε την πέτρα και τη θάλασσα με τρόπους που έχουμε πια ξεχάσει.