Κάτω από τους καταπράσινους λόφους του Γουαϊτόμο στη Νέα Ζηλανδία βρίσκεται ένας λαβύρινθος από σπήλαια, καταβόθρες και υπόγεια ποτάμια. Το όνομα της περιοχής προέρχεται από τις λέξεις wai (νερό) και tomo (τρύπα) των Μαορί.
Σήμα κατατεθέν της περιοχής και ένα από τα πιο εντυπωσιακά αξιοθέατα στο βόρειο νησί της Νέας Ζηλανδίας είναι το εντυπωσιακό σπήλαιο με τις πυγολαμπίδες. Γνωστό για τον πληθυσμό της Arachnocampa Luminosa, ενός είδους πυγολαμπίδας που βρίσκεται μόνο στη Νέα Ζηλανδία, το σπήλαιο είναι μέρος του συστήματος ρεμάτων του Γουαϊτόμο, που περιλαμβάνει το Σπήλαιο Ρουακούρι, το Λάκυ Στράικ και το σπήλαιο Τουμουτούμου. Η βόλτα με βάρκα στο εσωτερικό του σπηλαίου, με τις πυγολαμπίδες να λαμπυρίζουν στην οροφή, είναι μια πρωτόγνωρη εμπειρία που πραγματικά μένει αξέχαστη!
Οι ντόπιοι Μαορί γνώριζαν για τα σπήλαια για περίπου έναν αιώνα προτού δείξουν την είσοδο το1884 σε έναν ντόπιο Μαορί με καταγωγή από την Kawhia, τον Τάιν Τινοράου και τους Άγγλους τοπογράφους, Λόρενς Κάσεν και Φρεντ Μέις. Οι Τάιν και Φρεντ έκαναν εκτεταμένες εξερευνήσεις το 1887 και 1888. Η εξερεύνησή τους έγινε με το φως των κεριών και πάνω σε μια σχεδία, την οποία παρέσυρε το υπόγειο ρέμα που εισχωρεί στη σπηλιά.
Καθώς ξεκίνησαν το ταξίδι τους, συνάντησαν το σπήλαιο με τις πυγολαμπίδες και έμειναν έκπληκτοι από την αστραφτερή λάμψη της οροφής. Καθώς εισχωρούσαν ακόμα περισσότερο στο εσωτερικό της σπηλιάς, σπρώχνοντας με το κοντάρι τους προς ένα ανάχωμα, έμειναν έκπληκτοι από τους ασβεστολιθικούς σχηματισμούς που τους περιέβαλαν, σε όλα τα σχήματα και μεγέθη.
Πολλοί από τους υπαλλήλους που εργάζονται στα σπήλαια σήμερα είναι απόγονοι του Αρχηγού Τάιν Τινοράου που πρωτοανακάλυψε τον γεωλογικό αυτό θησαυρό. Οι απόγονοι λαμβάνουν ένα ποσοστό των εσόδων του σπηλαίου και συμμετέχουν στη διαχείριση και την ανάπτυξή του.
Η γεωλογική και ηφαιστειακή δραστηριότητα έχει δημιουργήσει περίπου 300 γνωστά ασβεστολιθικά σπήλαια στην περιοχή Γουαϊτόμο τα τελευταία 30 εκατομμύρια χρόνια. Ο ασβεστολιθικός σχηματισμός στα σπήλαια Γουαϊτόμο συνέβη, όταν η περιοχή ήταν ακόμα κάτω από τον ωκεανό. Ο ασβεστόλιθος αποτελείται από απολιθωμένα κοράλλια, κοχύλια, σκελετούς ψαριών και πολλούς μικρούς θαλάσσιους οργανισμούς στον πυθμένα της θάλασσας. Για εκατομμύρια χρόνια, αυτοί οι απολιθωμένοι βράχοι έχουν επικαθίσει ο ένας πάνω στον άλλο και συμπιέζονται, για να δημιουργήσουν ασβεστόλιθο, ο οποίος στην περιοχή Γουαϊτόμο μπορεί να έχει πάχος πάνω από 200 μέτρα.
Οι σταλακτίτες, οι σταλαγμίτες και άλλοι σχηματισμοί των σπηλαίων αναπτύχθηκαν από νερό που έσταζε από την οροφή ή κυλούσε πάνω από τους τοίχους και άφηνε πίσω αποθέσεις ασβεστόλιθου. Οι σταλαγμίτες σχηματίζονται προς τα πάνω από το δάπεδο ενώ οι σταλακτίτες σχηματίζονται από την οροφή. Όταν αυτοί οι σχηματισμοί συνδέονται ονομάζονται πεσσοί ή κολώνες και αν συστρέφονται ο ένας γύρω από τον άλλο ονομάζονται ελικτίτες. Αυτές οι διακοσμήσεις των σπηλαίων χρειάζονται εκατομμύρια χρόνια, για να σχηματιστούν, δεδομένου ότι ο μέσος σταλακτίτης μεγαλώνει ένα κυβικό εκατοστό κάθε 100 χρόνια.
Ο διάσημος «κάτοικος» της σπηλιάς Γουαϊτόμο, η λαμπερή πυγολαμπίδα Arachnocampa luminosa, έχει το μέγεθος περίπου ενός μέσου κουνουπιού. Οι λαμπερές πυγολαμπίδες των σπηλαίων Γουαϊτόμο φυλάσσονται στενά από μια επιστημονική συμβουλευτική ομάδα. Αυτή η ομάδα διαθέτει αυτοματοποιημένο εξοπλισμό που παρακολουθεί συνεχώς την ποιότητα του αέρα, ιδιαίτερα τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα, τη θερμοκρασία των βράχων και του αέρα και την υγρασία. Τα δεδομένα από αυτόν τον εξοπλισμό αναλύονται προσεκτικά από εξειδικευμένο προσωπικό. Η συμβουλευτική ομάδα χρησιμοποιεί τις πληροφορίες για να καθορίσει τον τρόπο διαχείρισης του σπηλαίου. Καθορίζουν εάν και πότε πρέπει να αλλάξουν τα πρότυπα ροής αέρα και πόσοι άνθρωποι επιτρέπεται να επισκέπτονται τις σπηλιές κάθε μέρα.
Η ξενάγηση των επισκεπτών ολοκληρώνεται με μια βόλτα με βάρκα στο Σπήλαιο με τις πυγολαμπίδες. Το σκάφος οδηγεί τον επισκέπτη στον υπόγειο ποταμό Γουαϊτόμο, όπου το μόνο φως προέρχεται από τις μικροσκοπικές πυγολαμπίδες, που δημιουργούν έναν ουρανό με αναμμένα φώτα!
