Καταλαμβάνει το ανατολικό τμήμα της Νέας Γουινέας, του δεύτερου μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο, και περιλαμβάνει εκατοντάδες μικρότερα νησιά. Στο εσωτερικό της υψώνεται μια επιβλητική οροσειρά, με κορυφές, οροπέδια και εύφορες κοιλάδες σε υψόμετρο που ξεπερνά τα 1.500 μέτρα.
Η γεωγραφία εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την πολιτισμική πολυμορφία της χώρας. Βουνά, ποτάμια και δάση κράτησαν πολλές κοινότητες χωρισμένες τη μία από την άλλη, επιτρέποντάς τους να αναπτύξουν διαφορετικές γλώσσες, έθιμα και κοινωνικά συστήματα. Σήμερα στην Παπούα Νέα Γουινέα μιλιούνται περισσότερες από οκτακόσιες γλώσσες, σχεδόν το 12% των γλωσσών ολόκληρου του κόσμου.
Για να κατανοήσει κανείς την Παπούα Νέα Γουινέα, πρέπει να ακολουθήσει τις μικρές πτήσεις προς το εσωτερικό, να περάσει πάνω από βουνά χωρίς δρόμους και να φτάσει στις κοιλάδες της Γκορόκα, του Μάουντ Χάγκεν και του Tari. Εκεί η καθημερινότητα εξακολουθεί να περιστρέφεται γύρω από τη γη, την οικογένεια και τη φυλή. Οι κήποι παρέχουν γλυκοπατάτες, λαχανικά και φρούτα, οι φυτείες καφέ απλώνονται στις δροσερές πλαγιές και οι αγορές γεμίζουν με προϊόντα που μεταφέρονται συχνά με τα πόδια από απομακρυσμένα χωριά. Η ζωή δεν είναι ανέγγιχτη φυσικά από τη σύγχρονη εποχή. Τα κινητά τηλέφωνα, τα αυτοκίνητα, τα σχολεία και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις υπάρχουν δίπλα στα παραδοσιακά συστήματα συγγένειας και ανταλλαγής.
Τα παραδείσια πουλιά αποτελούν έμβλημα της χώρας. Ένα από αυτά, το Raggiana, εμφανίζεται στην εθνική σημαία. Στα τροπικά και ορεινά δάση ζουν δεκάδες είδη, με εντυπωσιακά φτερώματα και σύνθετους χορούς ερωτοτροπίας. Στη χώρα έχουν καταγραφεί περισσότερα από επτακόσια είδη πτηνών, ανάμεσά τους πάνω από τριάντα είδη παραδείσιων πουλιών.
Η νεότερη ιστορία της χώρας γράφτηκε από διαδοχικές εξωτερικές δυνάμεις. Το 1884 το ανατολικό τμήμα της Νέας Γουινέας βρέθηκε ανάμεσα σε βρετανικό και γερμανικό έλεγχο. Η Βρετανική Νέα Γουινέα πέρασε αργότερα στην Αυστραλία, ενώ οι αυστραλιανές δυνάμεις κατέλαβαν τη Γερμανική Νέα Γουινέα κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η περιοχή έγινε θέατρο σκληρών συγκρούσεων ανάμεσα στις συμμαχικές και στις ιαπωνικές δυνάμεις. Μετά τον πόλεμο, η Παπούα και η Νέα Γουινέα ενώθηκαν διοικητικά υπό την Αυστραλία. Η χώρα απέκτησε αυτοκυβέρνηση το 1973 και στις 16 Σεπτεμβρίου 1975 ανακηρύχθηκε ανεξάρτητη.