Υπήρξε σταυροδρόμι αυτοκρατοριών, γνώρισε τον Μέγα Αλέξανδρο και έγινε πρωτεύουσα του Ταμερλάνου. Σήμερα, η θρυλική πόλη του Ουζμπεκιστάν ζωντανεύει ξανά το παρελθόν της μέσα από μια εντυπωσιακή «Αιώνια Πόλη». Στην καρδιά της Κεντρικής Ασίας, εκεί όπου κάποτε συναντιούνταν καραβάνια φορτωμένα μετάξι, μπαχαρικά και πολύτιμους λίθους, βρίσκεται μια πόλη που έχει επιβιώσει από κατακτήσεις, πολέμους, την άνοδο και την πτώση μεγάλων αυτοκρατοριών.
Η Σαμαρκάνδη, στο σημερινό Ουζμπεκιστάν, συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες συνεχώς κατοικημένες πόλεις της περιοχής. Με ιστορία που ξεπερνά τα 2.500 χρόνια, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς του περίφημου Δρόμου του Μεταξιού, δηλαδή του εμπορικού δικτύου που συνέδεε την Κίνα με τη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο. Η ιστορία της αρχίζει πολλούς αιώνες πριν από τη δημιουργία του Δρόμου του Μεταξιού. Στην αρχαιότητα ήταν γνωστή ως Μαρακάνδα και αποτελούσε σημαντικό κέντρο της Σογδιανής, μιας ιστορικής περιοχής της Κεντρικής Ασίας.
Το 329 π.Χ. κατακτήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του εναντίον της Περσικής Αυτοκρατορίας και των ανατολικών της επαρχιών. Τους επόμενους αιώνες, η πόλη αναπτύχθηκε χάρη στη στρατηγική της θέση. Έμποροι από την Κίνα, την Ινδία, την Περσία και άλλες περιοχές συναντιούνταν στις αγορές της, μεταφέροντας όχι μόνο εμπορεύματα αλλά και θρησκευτικές αντιλήψεις, επιστημονικές γνώσεις και πολιτιστικές επιρροές.
Η ευημερία της διακόπηκε βίαια το 1220, όταν οι στρατιές του Τζένγκις Χαν κατέλαβαν και κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της. Ωστόσο, η πόλη κατάφερε να αναγεννηθεί. Το 1370, ο Ταμερλάνος την επέλεξε για πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας του. Αποφασισμένος να τη μετατρέψει σε μία από τις λαμπρότερες πόλεις του κόσμου, συγκέντρωσε αρχιτέκτονες, τεχνίτες και καλλιτέχνες από διαφορετικές περιοχές της αυτοκρατορίας του. Κατά την περίοδο αυτή ανεγέρθηκαν εντυπωσιακά τεμένη, μαυσωλεία και δημόσια οικοδομήματα, πολλά από τα οποία διατηρούνται μέχρι σήμερα. Η Σαμαρκάνδη εξελίχθηκε επίσης σε σημαντικό κέντρο επιστήμης και αστρονομίας. Τον 15ο αιώνα, ο Ουλούγκ Μπεγκ, εγγονός του Ταμερλάνου, ίδρυσε ένα από τα σπουδαιότερα αστεροσκοπεία της εποχής, συμβάλλοντας καθοριστικά στην εξέλιξη της αστρονομικής έρευνας.
Σήμερα, η ιστορική της κληρονομιά αποκτά νέα διάσταση μέσα από την «Αιώνια Πόλη», ένα σύγχρονο πολιτιστικό συγκρότημα που επιχειρεί να αναβιώσει την ατμόσφαιρα της παλιάς Σαμαρκάνδης σχεδόν επτά αιώνες μετά την εποχή του Ταμερλάνου. Παρότι η αρχιτεκτονική του παραπέμπει σε περασμένους αιώνες, πρόκειται για μια σύγχρονη κατασκευή, σχεδιασμένη ώστε να αναπαριστά την ατμόσφαιρα των παραδοσιακών αγορών και των ιστορικών συνοικιών του Ουζμπεκιστάν. Στα στενά δρομάκια της λειτουργούν περίπου 40 εργαστήρια χειροτεχνίας, όπου επισκέπτες μπορούν να γνωρίσουν παραδοσιακές τέχνες, όπως την κεραμική, την ξυλογλυπτική, την υφαντουργία και την κατασκευή χαλιών.
Η πραγματική ιστορική Σαμαρκάνδη, πάντως, παραμένει το σημαντικότερο αξιοθέατο της περιοχής. Από το 2001 περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως ένα από τα σπουδαιότερα σταυροδρόμια πολιτισμών της Κεντρικής Ασίας. Η «Αιώνια Πόλη» δεν αντικαθιστά το αυθεντικό παρελθόν της, αλλά επιχειρεί να το παρουσιάσει με έναν διαφορετικό τρόπο. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της. Ότι μετά από περισσότερα από 2.500 χρόνια, εξακολουθεί να συνδέει διαφορετικούς κόσμους, διατηρώντας ζωντανή την κληρονομιά ενός από τους σημαντικότερους εμπορικούς δρόμους της ανθρώπινης ιστορίας.
